فهرست بیمارستان های بوشهر

تجهیزات بخش چشم‌پزشکی (Ophthalmology)؛ ابزارهای تشخیصی، درمانی و جراحی در مراقبت‌های بینایی

بخش چشم‌پزشکی از تخصص‌هایی است که بیشترین وابستگی را به تجهیزات دقیق اپتیکی، لیزری و تصویربرداری دارد. چشم عضوی بسیار ظریف و حساس است و کوچک‌ترین خطا در تشخیص یا درمان می‌تواند بر بینایی بیمار اثر دائمی بگذارد. بنابراین، کلینیک‌ها و بخش‌های بیمارستانی چشم‌پزشکی نیازمند مجموعه‌ای از ابزارهای استاندارد و پیشرفته برای عیب‌یابی بینایی، بررسی ساختارهای چشم، جراحی، لیزر درمانی و پایش هستند.

در این مقاله، تجهیزات اصلی در بخش چشم‌پزشکی را بررسی می‌کنیم.

۱. تجهیزات تشخیصی اولیه در چشم‌پزشکی

الف) اسلیت‌لمپ (Slit Lamp)

اسلیت‌لمپ یکی از مهم‌ترین ابزارهای معاینه چشم است. این دستگاه با نور شکاف‌دار و بزرگنمایی بالا، ساختارهای قدامی چشم مانند قرنیه، عنبیه، عدسی و اتاق قدامی را با وضوح بالا نمایش می‌دهد.

نسخه‌های دیجیتال جدید امکان:

• تصویربرداری HD

• ثبت ویدئو

• اتصال به پرونده الکترونیک بیمار

را فراهم می‌کنند.

ب) اتورفرکتومتر خودکار (Auto Refractometer)

برای اندازه‌گیری خطای انکساری چشم (نزدیک‌بینی، دوربینی، آستیگماتیسم) استفاده می‌شود.

نوع پیشرفته آن Wavefront Aberrometer است که نقشه کامل انحرافات نوری چشم را می‌دهد.

ج) لنزومتری دیجیتال

برای اندازه‌گیری شماره عینک‌های قدیمی بیماران به شکل دقیق.

د) تونومتر اندازه‌گیری فشار چشم

استفاده برای تشخیص و پایش گلوکوم.

انواع:

• اپلاناسیون

• غیرتماسی (Air Puff)

• تونومتر دستی پرتابل برای اورژانس

۲. تجهیزات تصویربرداری تخصصی چشم

الف) OCT (Optical Coherence Tomography)

OCT یکی از پیشرفته‌ترین فناوری‌های تشخیصی است که لایه‌های شبکیه و عصب بینایی را با دقت میکرونی تصویر می‌گیرد.

کاربردها:

• تشخیص رتینوپاتی دیابتی

• بررسی دژنراسیون ماکولا (AMD)

• پایش گلوکوم

• ارزیابی ماکولا قبل و بعد از جراحی

نسل جدید OCT-Angiography (OCTA) بدون تزریق ماده حاجب، عروق شبکیه را بررسی می‌کند.

ب) فوندوس‌کمرا (Fundus Camera)

برای تصویربرداری از شبکیه، ماکولا و عصب بینایی.

نسخه‌های Wide Field دید ۲۰۰ درجه را ثبت می‌کنند.

ج) Topography و Tomography قرنیه

برای بررسی شکل و ضخامت قرنیه.

کاربردها:

• انتخاب بیمار برای لیزیک و فمتولیزیک

• تشخیص کراتوکونوس

• برنامه‌ریزی جراحی‌های انکساری

د) اولتراسونوگرافی چشم (A/B Scan)

برای بیمارانی که دید مستقیم شبکیه ممکن نیست (مثلاً خونریزی زجاجیه).

۳. تجهیزات لیزری درمانی در چشم‌پزشکی

الف) لیزر YAG

برای درمان:

• کپسولوتومی پس از جراحی کاتاراکت

• ایریدوتومی در بیماران گلوکوم زاویه بسته

ب) لیزر Argon / Diode

برای:

• درمان رتینوپاتی دیابتی

• لیزر Pan Retinal Photocoagulation

• درمان خونریزی‌ها و پارگی‌های شبکیه

ج) لیزرهای انکساری (LASIK – PRK – SMILE)

این لیزرها برای اصلاح عیوب انکساری استفاده می‌شوند:

• اگزایمر لیزر (Excimer)

• فمتوسکند لیزر (Femto)

مزایا:

• دقت بالا

• بهبود سریع

• اثرات جانبی کم

۴. تجهیزات جراحی چشم

الف) دستگاه فیکو (Phacoemulsification)

مهم‌ترین دستگاه در جراحی آب مروارید.

نسل‌های جدید فیکو:

• مصرف انرژی کمتر

• کاتترهای ایمن‌تر

• سیستم‌های هوشمند کنترل فشار اتاق قدامی

ب) ویترکتومی (Vitrectomy Machine)

برای جراحی شبکیه و زجاجیه، مانند:

• رتینوپاتی دیابتی

• جداشدگی شبکیه

• خونریزی داخل چشمی

ج) میکروسکوپ جراحی چشمی

برای انجام جراحی‌های ظریف قرنیه، شبکیه و آب مروارید.

ویژگی‌ها:

• کیفیت نوری بالا

• بزرگنمایی چندمرحله‌ای

• استابیلیتی عالی

د) سیستم ناوبری جراحی (Image-Guided)

برای دقت بیشتر در جراحی‌های انکساری و کاتاراکت.

۵. تجهیزات کلینیک درمانی

الف) لنزهای تماس طبی و پانسمانی

برای درمان:

• زخم قرنیه

• خشکی چشم

• کراتوکونوس

ب) دستگاه IPL برای درمان بلفاریت

استفاده از پالس نوری شدید برای کاهش التهاب غدد میبومین.

ج) دستگاه اشک مصنوعی هوشمند

برای درمان خشکی چشم شدید (نسل جدید با پمپ گرمکن داخلی).

۶. تجهیزات اورژانس چشم‌پزشکی

الف) شست‌وشوی چشم (Eye Wash Station)

در موارد سوختگی شیمیایی یا جسم خارجی.

ب) لامپ قلمی (Pen Light)

برای ارزیابی مردمک، نور، قرمزی و جسم خارجی.

ج) تونومتر دستی

برای تشخیص فوری فشار چشم.

۷. فناوری‌های نوین در چشم‌پزشکی

الف) هوش مصنوعی در تشخیص شبکیه

برای غربالگری دیابت، گلوکوم و AMD.

ب) سیستم‌های Tele-Ophthalmology

برای معاینه از راه دور.

ج) لنزهای هوشمند

قابلیت اندازه‌گیری گلوکز یا فشار داخل چشم.

د) ربات‌های جراحی چشمی

برای حرکات میکرونی و کاهش خطای انسانی.

جمع‌بندی

بخش چشم‌پزشکی یکی از تخصص‌هایی است که شدیدترین نیاز را به تجهیزات دقیق و پیشرفته دارد. از اسلیت‌لمپ و اتورفرکتومتر گرفته تا OCT، لیزرهای درمانی، فیکو و دستگاه‌های جراحی شبکیه، همگی ابزارهایی هستند که کیفیت تشخیص و درمان را ارتقا می‌دهند. پیشرفت‌هایی مانند هوش مصنوعی، لیزرهای نسل جدید و لنزهای هوشمند آینده‌ای دقیق‌تر، کم‌تهاجم‌تر و سریع‌تر را برای مراقبت‌های چشم‌پزشکی رقم خواهد زد.