فهرست بیمارستان های زنجان

تجهیزات بخش ارتوپدی و فناوری‌های نوین در تشخیص، جراحی و بازتوانی بیماران اسکلتی‌–عضلانی

بخش ارتوپدی یکی از پرکاربردترین و تخصصی‌ترین بخش‌های درمانی در بیمارستان‌هاست. تنوع بیماران از شکستگی‌ها تا آرتروز، آسیب‌های ورزشی، تومورهای استخوانی و مشکلات ستون فقرات باعث شده نیاز به تجهیزات پیشرفته و دقیق در این حوزه بیش از هر زمان دیگری احساس شود. فناوری‌های جدید، ارتوپدی را از روش‌های تهاجمی و زمان‌بر قدیمی به سمت تشخیص تصویری دقیق، جراحی‌های کم‌تهاجمی، سیستم‌های ناوبری پیشرفته و توانبخشی هوشمند هدایت کرده‌اند.

۱. تجهیزات تصویربرداری ارتوپدی

تشخیص صحیح آسیب‌های اسکلتی–عضلانی بدون دستگاه‌های تصویربرداری دقیق تقریباً غیرممکن است. در این حوزه، سه فناوری مهم نقش کلیدی دارند:

الف) رادیوگرافی دیجیتال (DR)

سیستم‌های DR امروزی با رزولوشن بسیار بالا، سرعت پردازش زیاد و دوز کمتر، برای بررسی شکستگی‌ها، دررفتگی‌ها، انحرافات استخوانی و آسیب‌های مفصلی استفاده می‌شوند. قابلیت Long-Length Image برای تصویربرداری تمام‌قد ستون فقرات یا اندام تحتانی در مدل‌های جدید بسیار حیاتی است.

ب) MRI تخصصی ارتوپدی

MRI بهترین روش برای بررسی:

• رباط‌ها (ACL، PCL، MCL)،

• منیسک‌ها،

• تاندون‌ها (آشیل، روتاتورکاف)،

• بافت نرم،

• و تومورهای استخوانی

است. دستگاه‌های MRI 1.5T و 3T با کویل‌های اختصاصی ارتوپدی (Shoulder Coil, Knee Coil) دقت تشخیصی بسیار بالایی دارند. سکانس‌هایی مانند Proton Density Fat-Sat برای بررسی آسیب‌های ورزشی ضروری هستند.

ج) CT Scan و CBCT

CT اسکن برای ارزیابی شکستگی‌های پیچیده به‌ویژه در نواحی لگن، مچ دست، آرنج و ستون فقرات اهمیت دارد. دستگاه‌های CBCT اندام نیز برای بررسی جزئیات استخوان با دوز پایین استفاده می‌شوند.

۲. تجهیزات جراحی ارتوپدی

بخش ارتوپدی به تعداد زیادی ابزار و تجهیزات وابسته است. مهم‌ترین دسته‌ها عبارتند از:

الف) سیستم‌های C-Arm

این دستگاه فلوروسکوپی در اتاق عمل ستون فقرات، فیکساسیون داخلی (IM Nail)، پلاک‌گذاری، پیچ‌گذاری و تعویض مفصل ضروری است. سیستم‌های Flat Panel با کیفیت تصویر بالا، نویز کمتر و دوز پایین‌تر عملکرد جراحی را بسیار دقیق کرده‌اند.

ب) سیستم‌های ناوبری (Navigation) و رباتیک ارتوپدی

فناوری Navigation با ترکیب تصویربرداری زنده و سه‌بعدی، دقت قرارگیری ایمپلنت‌ها را بالا می‌برد. ربات‌های جراحی مانند MAKO در تعویض مفصل زانو و ران نقش مهمی دارند و خطای انسانی را کاهش می‌دهند.

ج) دریل‌ها و اره‌های برقی جراحی (Power Tools)

این تجهیزات از موتورهای الکتریکی یا هوای فشرده برای برش دقیق استخوان استفاده می‌کنند. مدل‌های جدید دارای کنترل سرعت، باتری‌های قوی و طراحی ارگونومیک هستند.

د) تورنیکه جراحی دیجیتال

در جراحی اندام‌ها برای ایجاد دید بهتر، فشار کنترل‌شده اعمال می‌شود. تورنیکه‌های دیجیتال با تنظیم فشار هوشمند و آلارم‌های ایمنی، خطر آسیب عصبی یا ایسکمی را کاهش می‌دهند.

هـ) سیستم‌های آرتروسکوپی

آرتروسکوپی یکی از مهم‌ترین پیشرفت‌های ارتوپدی است. تجهیزات آن شامل:

• دوربین HD یا 4K

• منبع نور LED

• پمپ‌های مایع آرتروسکوپی

• شیوِرها (Shaver)

• رادیوفرکانسی‌ها (RF)

در درمان آسیب‌های زانو، شانه، مچ پا و آرنج حیاتی‌اند.

۳. ایمپلنت‌ها و پروتزها

بخش ارتوپدی بدون ایمپلنت‌ها قابل تصور نیست. مهم‌ترین آنها عبارتند از:

الف) پلیت‌ها و پیچ‌ها (Plates & Screws)

از انواع Locking، Recon، T-Plate، LCP و Hook Plate برای فیکساسیون شکستگی‌ها استفاده می‌شود. آلیاژهای تیتانیوم و فولاد ضدزنگ در نسل‌های جدید مقاومت بالا و سازگاری بیشتری با بافت بدن دارند.

ب) میخ‌های داخل استخوانی (IM Nail)

در شکستگی‌های فمور، تیبیا و هومروس استفاده می‌شوند. سیستم‌های جدید با ابزارهای قفل‌شونده (Locking Screw) ثبات بالایی ایجاد می‌کنند.

ج) پروتزهای مفصل

تعویض مفصل به دلیل آرتروز شدید یا آسیب‌های غیرقابل ترمیم انجام می‌شود. پروتزهای زانو، لگن و شانه در مدل‌های:

• Cemented

• Cementless

• Mobile Bearing

• و جنس‌های تیتانیوم، پلی‌اتیلن Cross-Linked و سرامیک

در بازار موجودند. طراحی آناتومیک و بیومکانیک دقیق، نتیجه جراحی را پایدارتر می‌کند.

۴. تجهیزات ستون فقرات

ارتوپدی ستون فقرات نیازمند ابزارهای اختصاصی است، مانند:

• پیچ‌های پدیکولار

• Rod و Connector

• Cageهای بین‌مهره‌ای PEEK یا تیتانیوم

• لامینوپلاستی و ابزار دیسک‌برداری

سیستم‌های Navigation در جراحی‌های اسپاین دقت قرارگیری پیچ‌ها را چند برابر کرده‌اند.

۵. تجهیزات ارتوپدی در اورژانس

• اسپلینت‌های ثابت و قابل‌تنظیم

• آتل‌های خلأ

• تراکشن فمور

• مانیتورهای علائم حیاتی پرتابل

• پمپ‌های تزریق درد (PCA)

برای کنترل درد و بی‌حرکت‌سازی شکستگی‌ها ضروری‌اند.

۶. تجهیزات فیزیوتراپی و توانبخشی ارتوپدی

توانبخشی بخش جدایی‌ناپذیر ارتوپدی است. تجهیزات مهم آن عبارتند از:

الف) لیزر تراپی

لیزرهای کم‌توان (LLLT) برای دردهای عضلانی، التهاب و بهبود بافت کاربرد دارند.

ب) اولتراسوند تراپی

جریان مکانیکی در بافت ایجاد می‌کند و در درمان التهاب تاندون و عضله مؤثر است.

ج) الکتروتراپی

TENS، IFC و NMES برای کاهش درد و تقویت عضلات به کار می‌روند.

د) دستگاه CPM

بعد از جراحی‌هایی مثل ACL یا تعویض مفصل، دستگاه‌های CPM برای حرکت غیرفعال مفصل استفاده می‌شوند و از خشکی و چسبندگی جلوگیری می‌کنند.

هـ) ربات‌های توانبخشی

در بیماران سکته مغزی یا آسیب نخاعی، ربات‌های راهبردی و اسکلت‌های بیرونی نقش مهمی در بازگشت توان حرکتی دارند.

جمع‌بندی

بخش ارتوپدی ترکیبی از پیشرفته‌ترین فناوری‌ها در تصویربرداری، جراحی، ایمپلنت، رباتیک و توانبخشی است. بیمارستان‌هایی که تجهیزات به‌روز ارتوپدی را فراهم می‌کنند، می‌توانند تشخیص دقیق‌تر، جراحی‌های ایمن‌تر و بازتوانی سریع‌تر را برای بیماران تضمین کنند. آینده ارتوپدی با تمرکز بر ناوبری سه‌بعدی، ربات‌ها، ایمپلنت‌های هوشمند و توانبخشی دیجیتال در مسیر تحولی بنیادین قرار دارد.